Τι εστί λοιπόν πραγματική δημοκρατία;

707Σε κάθε ευκαιρία ακούμε και βλέπουμε το κάθε πολιτικό να επικαλείται την δημοκρατία. Όλοι αυτοί λοιπόν, που τους παρακολουθούμε καθημερινά στις τηλεοράσεις μας προσπαθούν να μας πείσουν ότι διακατέχονται από δημοκρατικά αισθήματα. Μάλιστα κάποιοι είναι τόσο δημοκρατικοί που για να λύσουν το πρόβλημα της αποχής εισηγούνται αύξηση του εκλογικού μέτρου(!) (Βλέπε Δημοκρατικός Συναγερμός αμέσως μετά από τις ευρωεκλογές).

Για να δούμε όμως αν πράγματι τα κόμματα λειτουργούν δημοκρατικά ή εάν τουλάχιστον έχουν θέσεις που πρεσβεύουν την δημοκρατία θα πρέπει να δούμε τι σημαίνει εμπράκτως δημοκρατία και αν πράγματι σήμερα η κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι όντως δημοκρατία.

Η λέξη δημοκρατία λοιπόν παράγεται από το κράτος του δήμου, όπου οι Αθηναίοι ως γνωστόν αποφάσιζαν από κοινού για το μέλλον της πόλεως κράτους τους. Δεν ήταν όμως απλά ένας τρόπος να παίρνουν αποφάσεις για το κράτος τους. Δεν ήταν δηλαδή η δημοκρατία ένας χρηστικός τρόπος για να καλύπτουν μια ανάγκη τους. Η δημοκρατία ήταν άλλος τρόπος του βίου. Ήταν η έμπρακτη συμμετοχή στα κοινά και μέσα από αυτή την συμμετοχή οι πολίτες μετείχαν «κρίσεως και αρχής»*. Δεν υπάρχει λοιπόν η έννοια των «εκπροσώπων» όπως την ξέρουμε σήμερα. Ήταν μια καθημερινή πραγματικότητα, ένα καθημερινό γίγνεσθαι.

Η όποια δικαιολογία ή υπαινιγμός ότι το πραγματικά δημοκρατικό πολίτευμα δεν μπορεί να λειτουργήσει στις σημερινές σύγχρονες κοινωνίες δεν μπορεί να αντιπαραβάλει την δυναμική αυτής της δημοκρατίας όσο δύσκολη κι αν είναι επί της πράξεως να εφαρμοστεί. Γιατί το νόημα της δημοκρατίας όπως αναφέραμε και πιο πάνω, είναι ο εναλλακτικός τρόπος του βίου και όχι απλά ένας τρόπος να παίρνονται αποφάσεις για το μέλλον του κράτους.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να υποθέσουμε, σε επίπεδο θεωρητικό τουλάχιστον, ότι η πραγματική δημοκρατία ίσως δίνει μια λύση στο κοινωνικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τόσο οι λαοί του κόσμου όσο πιο πολύ και πιο έντονα ο ελληνικός λαός σε Κύπρο και Ελλάδα. Το πρόβλημα της αποχής, σε όρους μη λαϊκίστικούς, το πρόβλημα της μη μετοχής στα κοινά ή της «απολιτίκ» νοοτροπίας- αδιαφορίας.

Λοιπόν, στην σύγχρονη εποχή ίσως η δημοκρατία έρχεται να απειλήσει τις κομματικές ολιγαρχικές δομές και να ανυψώσει την γνώμη του λαού για όλα τα ζητήματα. Όπως πολύ σωστά κάποιος μπορεί να πει, η απαξίωση των πολιτών στα κόμματα υπάρχει γιατί πολύ απλά τα κόμματα έχουν απομονωθεί από την κοινωνία. Δεν έχουν καμιά σχέση με την κοινωνία. Αδυνατούν να την κατανοήσουν γιατί δεν βρίσκονται μέσα σ’ αυτήν, οπότε και η κοινωνία απεχθάνεται πλέον το πολιτικό σύστημα – την κομματοκρατία.

Η άμεση δημοκρατία (δηλαδή η πραγματική δημοκρατία) νομίζω θα δώσει το έναυσμα στους πολίτες να αναπτύξουν την κριτική σκέψη. Όταν οι πολίτες νιώθουν ότι αυτοί αποφασίζουν, ότι αυτοί έχουν γνώμη για τα ζητήματα που αφορούν τους ίδιους, για το κάθε ένα ξεχωριστά, τότε θα αρχίσουν σιγά – σιγά να αυτονομούνται, να κρίνουν όχι βάση των κομματικών ή και πολιτικών τους ατομικών πεποιθήσεων αλλά βάσει της λογικής και το κοινό καλό. Αυτό θα συμβαίνει πολύ απλά γιατί ο κάθε πολίτης θα είναι πεπεισμένος ότι αυτός ελέγχει, αυτός αλλάζει και κινεί τα νήματα, αυτός αποφασίζει για το μέλλον των συμπολιτών του και όχι κάποιος κομματάρχης με συγκεκριμένο μανιφέστο μαγειρεμένο από κεντρικές επιτροπές σε κλεισμένες αίθουσες.

Δεν είναι μόνο οι εναλλακτικές στο πολίτευμα που πρέπει να αναζητηθούν. Εναλλακτικές στο πολίτευμα και εκδημοκρατικοποίηση των θεσμών μπορούν να υπάρξουν (αξίζει κάποιος πάντως να μελετήσει το πολίτευμα της Ελβετίας). Ένα ίσως μεγαλύτερο ζήτημα όμως είναι η παιδεία στους πολίτες. Δηλαδή να σταματήσουν τα σχολεία να είναι φυτώρια τεχνοκρατών, αλλά να γίνουν σχολεία ανάπλασης κριτικά σκεπτόμενων πολιτών. Να μάθουν στο παιδί να σκέφτεται, όχι απλά να αυξάνει την στείρα γνώση στους μαθητές έχοντας την ψευδαίσθηση ότι έτσι ψηλώνει το επίπεδο. Αλλά να σφυρηλατήσει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί θα αναγνωρίζει ποια γνώση είναι αληθής και ποια είναι ψευδής. Μόνο έτσι ο νεοεισερχόμενος πολίτης θα μπορέσει να κατανοήσει το νόημα της κριτικής σκέψης εφαρμόζοντας την στον ίδιο του το πολιτικό βίο, στο ίδιο του το πολίτευμα.

Χωρίς αυτήν απλά θα παρακολουθεί το πολίτευμα του (έστω και δημοκρατικό) ως απλά έναν άλλο τρόπο λήψης αποφάσεων.

* «πολίτης δ’ ἁπλῶς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὁρίζεται μᾶλλον ἢ τῷ μετέχειν κρίσεως καὶ ἀρχῆς» Απόδοση στην νεοελληνική : «την έννοια όμως πολίτης με την ακριβέστερη σημασία της λέξης δεν καθορίζει τίποτα άλλο περισσότερο από τη συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στην εξουσία» κατά τον Αριστοτέλη.

Σιλουανός Νικολάου

Comments are closed.